ذكر بناى جامع كبير دارالسلطنهء اصفهان بتوفيق پروردگار عالميان در اوايل اينسال فرخنده آغاز خجسته انجام شهريار ظفر قرين نصرت فرجام را نيت خير امنيت باسطرلاب فكرت بدان مقصور و معطوف گرديد كه در حوالى نقش جهان اصفهان بيناى مسجد عالى بنيان كه در بلاد ايران بل معموره جهان مثل آن نشاط نتواند داد پردازند و چون دار - السلطنهء اصفهان را از عمارت عاليه و منازل مرغوبه دلگشا و باغات عنبر شميم روح افزا و انهار و بساتين نمونه خلد برين گردانيده‌اند اگر چه مسجد عالى و مدرسه در جانب شرقى و شمالى ميدان نقش جهان ترتيب داده بودند اما آنها در برابر همت بلند آن حضرت پست مينمود و مكنون ضمير انور بود كه همچنانكه آن بلدهء جنت مثال از عمارت عاليه و باغات و قيصريه و خانات و اسواق رشك بلاد و مصدوقه « إِرَمَ ذاتِ الْعِمادِ الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُها فِي الْبِلادِ » است مسجد عالى اساس و مدارس و بقاع الخير آن حضرت نيز ارفع مساجد و بقاع ايران و در زينت و صفا از بيت المعمور و مسجد اقصى نشان دهد بعد از ملاحظهء اطراف ميدان نقش جهان جانب جنوبى ميدانرا كه خانى بزرك در آنجا ترتيب يافته بود اختيار فرمودند و عمارت خان مذكور را [ 588 ] كنده در ساعت سعد كه اهل تنجيم از زايچهء طالع ميمون همايون استخراج نمودند معماران حاذق و مهندسان مدقق كه در اعمال هندسى و دقايق كار هر يك چون مركز پرگاردم از تفرد و يكتائى پيدا شدن معدن سنك مرمر در حوالى اصفهان ميزدند طرح مسجد و مقصوره انداخته استادان نادره كار بمباركى و اقبال شروع در كار كردند از غرايب حالات و نوادر اتفاق پيدا شدن معدن سنگ مرمر است در حوالى صفاهان كه در هيچ زمان كسى از آن نشان نيافته بود و همانا سنگهاى مذكور در آن مكان وديعت نهاده دست قدرت ازلى است كه تا غايت بجهة زيب و زينت اين معبد شريف از نظر خلق پنهان بوده و از ميامن بخت بلند و نيت ارجمند اين خسرو فيروزمند در اينعهد ظهور يافت و از اين معنى استدلال توان كرد كه ظهور اين آيتى است روشن و علامتى واضح بر صدق نيت و حسن اعتقاد بانى و قدر و منزلت اين بنا در درگاه مبدع جهان آراء كه چنين سنگهاى يكپارچهء طويل عريض منقوش الوان را كه در معمورهء جهان مثل آن نشان نتوان يافت آرايش اين ثانى بيت المعمور گردانيد : تاريخ تاريخ اين خجسته بنا خواستم ز دل * از شوق گفت « كعبهء ثانى بنا شده » اميد كه اين بناى عالى بنيان بر وفق دلخواه آن شهريار خير بلند مقدار اتمام يافته سكنهء اين خطبهء طيبه سالهاى بسيار در ظل ظليل دولت ابد قرين آن خسرو كامكار آسوده حال و فارغ بال در آن معبد كعبه مثال بطاعات و عبادات حضرت خالق الارض و السماء پردازند و مثوبات آن عاجلا و آجلا بروزگار فرخنده آثار همايون گشته موجب ازدياد و عمر و ثبات دولت روز افزون گردد و بديگر امور حسنه و ابنيهء خير موفق گردند بحرمة النبى و الوصى و اهل بيته الطاهرين آمين يا رب العالمين چون مكررا در صدر